A duhet arsimi të shpallet prioritet kombëtar?
Po. Madje arsimi duhet të trajtohet si prioritet strategjik dhe jo si një sektor i zakonshëm qeverisës.
Një shtet që nuk investon seriozisht në arsimin cilësor, në fund paguan shumë më shtrenjtë për pasojat: papunësi, emigrim, pabarazi sociale, varësi ekonomike, dobësim të kapitalit njerëzor dhe institucione më të dobëta.
Rezultati i PISA-s nuk është thjesht rezultat i një testi. Ai duhet të shihet si sinjal për kapacitetin e sistemit tonë për të përgatitur një gjeneratë që mendon, analizon, zgjidh probleme dhe përshtatet me një shoqëri moderne.
Kush është fajtor?
Do të ishte e padrejtë dhe joprofesionale që përgjegjësinë t’ia atribuojmë vetëm mësuesit apo vetëm nxënësit.
Përgjegjësia është sistemike dhe e shpërndarë:
* Institucionet shtetërore – për politikat, financimin, kurrikulën, rekrutimin dhe mekanizmat e llogaridhënies.
* MAShTI dhe komunat – për menaxhimin dhe zbatimin e politikave arsimore.
* Drejtuesit e shkollave – për kulturën profesionale, organizimin dhe cilësinë e institucionit.
* Mësimdhënësit – për cilësinë e procesit mësimor dhe zhvillimin profesional.
* Universitetet dhe fakultetet e edukimit – për përgatitjen e mësuesve të rinj.
* Prindërit dhe familja – për mbështetjen dhe krijimin e kulturës së të nxënit.
* Shoqëria – për mënyrën se si e vlerëson dijen, shkollën dhe profesionin e mësuesit.
Pra, PISA nuk duhet të përdoret për të gjetur një fajtor, por për të identifikuar dështimet e sistemit.
Çfarë reformash nevojiten?
Unë do ta strukturoja reformën në disa shtylla:
1. Nga mësimi mekanik te mendimi kritik.
Nxënësi nuk duhet të mësojë vetëm çfarë të mendojë, por si të mendojë. Rezultatet e PISA-s lidhen pikërisht me aftësinë për të aplikuar dijen në situata reale.
2. Reformë e thellë e kurrikulës.
Më pak ngarkesë me informacione dhe më shumë kompetenca: lexim, shkrim, matematikë, shkencë, zgjidhje problemesh, komunikim dhe mendim kritik.
3. Mësuesi në qendër të reformës.
Nuk mund të kemi shkollë më të mirë pa mësues më të përgatitur. Trajnimi duhet të jetë i vazhdueshëm, profesional dhe i lidhur me nevojat reale të klasës.
4. Depolitizimi i arsimit.
Rekrutimi i mësuesve dhe drejtuesve duhet të bazohet në meritë, profesionalizëm dhe kompetencë, jo në përkatësi politike apo klientelë.
5. Drejtorë profesionistë, jo administratorë formalë.
Shkolla ka nevojë për lidership pedagogjik. Drejtori duhet të jetë udhëheqës i zhvillimit profesional dhe cilësisë së mësimdhënies.
6. Vlerësim real i cilësisë.
Duhet të dimë jo vetëm sa nxënës kalojnë klasën, por çfarë dinë dhe çfarë janë në gjendje të bëjnë.
7. Mbështetje e veçantë për nxënësit me vështirësi.
Një sistem cilësor nuk i braktis nxënësit që kanë rezultate të dobëta; ai identifikon shkaqet dhe ndërton mekanizma mbështetës.
8. Forcimi i lidhjes shkollë–familje–komunitet.
Arsimi nuk prodhohet vetëm brenda mureve të shkollës.
9. Më shumë investim në arsimin fillor.
Nëse fëmija nuk ndërton bazën e leximit, të kuptuarit dhe matematikës në vitet e para, problemet vetëm grumbullohen në klasat e mëvonshme.
10. Një politikë arsimore afatgjatë.
Arsimi nuk mund të ndryshojë sa herë ndryshon qeveria. Kosovës i duhet një pakt kombëtar për arsimin, me objektiva për 10–15 vjet.
Dhe pyetja më e rëndësishme
Ndoshta duhet ta ndryshojmë edhe mënyrën se si e diskutojmë PISA-n.
Mos të themi vetëm:
“Nxënësit tanë dolën keq në PISA.”
Por:
“Çfarë po na tregon PISA për mënyrën se si e ndërtojmë të ardhmen e fëmijëve tanë?”
Sepse fëmija nuk është problemi i sistemit arsimor; ai është produkti i tij.
Nëse një numër i madh nxënësish nuk arrijnë nivelet e dëshiruara të kompetencave, pyetja duhet të drejtohet lart, te kurrikula, mësimdhënia, menaxhimi, politikat publike, financimi dhe kultura e përgjithshme arsimore.
Një përfundim me mesazh të fortë
Kosova nuk ka luksin ta trajtojë arsimin si një çështje të radhës. Arsimi duhet të shpallet prioritet kombëtar. Jo vetëm në dokumentet strategjike, por në buxhet, në politikat publike, në përzgjedhjen e njerëzve dhe në mënyrën se si ndërtohet shteti.
PISA nuk duhet të jetë një moment turpi që harrohet pas disa ditësh. Duhet të jetë momenti i kthesës.
Dhe reforma duhet të fillojë nga një parim i thjeshtë:
Më pak politikë në shkollë, më shumë pedagogji; më pak formalizëm, më shumë cilësi; më pak memorizim, më shumë mendim; më pak ndërhyrje partiake, më shumë meritokraci.
Në fund të fundit, reforma e arsimit nuk është vetëm reformë e shkollës – është reformë e shoqërisë dhe investim në të ardhmen e Kosovës.
