Një shkollë nuk zhvillohet vetëm nga programet mësimore, teknologjia apo investimet në infrastrukturë. Ajo zhvillohet mbi cilësinë e marrëdhënieve njerëzore, kulturën profesionale dhe besimin që ndërton udhëheqja. Drejtuesi nuk është vetëm administrues i një institucioni; ai është krijuesi i klimës në të cilën mësuesit punojnë, nxënësit mësojnë dhe prindërit ndërtojnë besim.
Thuhet shpesh se detyra kryesore e drejtuesit është ta çojë procesin mësimor përpara. Megjithatë, praktika tregon se jo çdo udhëheqës arrin ta përmbushë këtë mision. Në disa raste, pa e kuptuar, vetë mënyra e drejtimit krijon pengesa që ngadalësojnë zhvillimin e shkollës. Këto pengesa nuk lindin nga mungesa e rregulloreve, por nga mënyra se si ushtrohet autoriteti.
Një nga shenjat më të dukshme të një udhëheqësi joefektiv është kultura e urgjencës së përhershme. Çdo kërkesë administrative, çdo dokument apo çdo detyrë që vjen nga nivelet më të larta trajtohet si emergjencë absolute. Në një klimë ku gjithçka shpallet urgjente, humbet aftësia për të dalluar atë që është vërtet prioritare. Mësuesit fillojnë të reagojnë ndaj afateve, jo ndaj misionit të tyre arsimor, ndërsa energjia e institucionit shpërndahet në shumë drejtime pa krijuar ndikim të qëndrueshëm.
Po aq problematike është edhe vendimmarrja formale. Ka drejtues që kërkojnë mendimin e stafit vetëm për ta respektuar procedurën, ndërsa vendimi është marrë paraprakisht. Me kalimin e kohës, mësuesit kuptojnë se zëri i tyre nuk ndikon në asgjë dhe zgjedhin heshtjen. Kështu humbet kapitali më i madh i çdo shkolle: mendimi profesional i njerëzve që janë çdo ditë në klasë.
Një kulturë tjetër që dëmton shkollën është korrigjimi publik dhe vlerësimi privat. Gabimet bëhen objekt diskutimi para të gjithëve, ndërsa puna cilësore kalon pothuajse pa u vënë re. Një praktikë e tillë nuk ndërton përgjegjësi; ajo ndërton frikë. Kur njerëzit kanë frikë të gabojnë, ata hezitojnë edhe të provojnë ide të reja, kështu shkolla e humb kreativitetin dhe iniciativën.
Besimi dëmtohet edhe më shumë kur rregullat nuk zbatohen njësoj për të gjithë. Standardet që ndryshojnë sipas personit nuk perceptohen më si drejtësi, por si privilegj. Në atë moment, autoriteti institucional fillon të zëvendësohet nga perceptimi i padrejtësisë, ndërsa motivimi profesional bie ndjeshëm.
Një tjetër tregues i një udhëheqësi të dobët është mungesa e përgjegjësisë institucionale. Kur çdo problem i atribuohet vetëm mësuesve, prindërve ose nxënësve, shkolla humb aftësinë për të reflektuar mbi vetveten. Gabim është të mendohet se udhëhqësi matet nga aftësia për të gjetur e fshehur fajtorë. Ai matet nga gatishmëria për të pyetur: “Çfarë mund të kishim bërë më mirë si institucion i përbashkët?”
Paradoksalisht, disa drejtues ndihen më të kërcënuar nga njerëzit më kompetentë. Në vend që t’i ofrojnë ata dhe t’u krijojnë hapësirë për të udhëhequr iniciativa, ata i shohin si rivalë. Kjo krijon një kulturë ku kompetenca nuk shpërblehet, por kufizohet. Institucionet e suksesshme arsimore nuk ndërtohen nga drejtues që duan të jenë më të fortët në shkollë; ato ndërtohen nga drejtues që krijojnë ekipe më të forta se vetja.
Në të njëjtën kohë, mikromenaxhimi shndërrohet në një tjetër pengesë serioze. Kur drejtuesi në raste të caktuara kontrollon çdo detaj dhe nuk delegon përgjegjësi, ai jo vetëm që mbingarkon veten, por pengon zhvillimin profesional të stafit. Varësia nga një person mund të krijojë iluzionin e kontrollit, por nuk ndërton kapacitete institucionale.
Përtej gjithë kësaj, ndoshta dobësia më e madhe e çdo udhëheqje është paaftësia për të pranuar gabimin. Fjalia “Isha gabim” nuk e zvogëlon autoritetin e një drejtuesi; përkundrazi, e forcon besueshmërinë e tij. Institucionet arsimore mësojnë vetëm atëherë kur edhe drejtuesit mësojnë.
Pasojat e këtyre praktikave nuk shfaqen menjëherë. Fillimisht zbehet entuziazmi. Pastaj pakësohet bashkëpunimi. Më pas njerëzit shmangin komunikimin me drejtuesit. Në fund, profesionistët më të përkushtuar fillojnë të kërkojnë një mjedis tjetër ku puna dhe dinjiteti i tyre vlerësohen.
Një drejtues i mirë nuk është ai që nuk gabon. Ai është ai që reflekton, dëgjon, mëson dhe ndryshon. Udhëheqja nuk është privilegji për të pasur gjithmonë të drejtë; është përgjegjësia për të krijuar kushtet që të tjerët të japin më të mirën e tyre.
Sepse ka raste kur shkollat ngrihen mbi cilësinë e udhëheqjes së tyre. Por shpeshherë ato kufizohen prej tij.
