Shprehja “nxënës i dobët” duket e thjeshtë, por në planin pedagogjik, psikologjik dhe sociologjik është shumë më komplekse. Një rezultat i ulët shkollor nuk është domosdoshmërisht tregues i një potenciali të ulët. Ai mund të jetë rezultat i ndërveprimit të faktorëve individualë, familjarë, emocionalë dhe shoqërorë.
Nga këndvështrimi psikologjik, vetëbesimi, motivimi, ndjenja e sigurisë dhe përjetimi i suksesit ndikojnë drejtpërdrejt në procesin e të nxënit. Një fëmijë që vazhdimisht dëgjon se “nuk di”, “nuk je i aftë” apo “je më i dobët se të tjerët”, mund ta përvetësojë këtë vlerësim dhe gradualisht të humbasë besimin në aftësitë e veta. Kështu, etiketa e jashtme mund të shndërrohet në bindje të brendshme.
Nga këndvështrimi sociologjik, fëmija nuk zhvillohet i shkëputur nga shoqëria. Familja, niveli socio-ekonomik, marrëdhëniet familjare, kultura, grupi i bashkëmoshatarëve dhe vetë institucioni shkollor ndikojnë në mundësitë e tij për të mësuar dhe për t’u afirmuar.
Prandaj, dy nxënës me aftësi të ngjashme mund të arrijnë rezultate shumë të ndryshme nëse kanë kushte të ndryshme sociale dhe emocionale.
Këtu shfaqet edhe problemi i etiketimit. Kur një fëmijë kategorizohet vazhdimisht si “i dobët”, rrezikohet që shkolla të mos shohë më potencialin e tij, por vetëm mangësitë. Në vend që të pyetet “Çfarë nuk di?”, duhet të shtrohet pyetja: “Çfarë e pengon të tregojë atë që mund të bëjë?”
Në këtë proces, mësuesi ka rol të jashtëzakonshëm. Ai nuk është vetëm vlerësues i dijes, por edhe një aktor i rëndësishëm në formësimin e vetëbesimit dhe motivimit të nxënësit.
Prandaj, para se ta quajmë një nxënës “të dobët”, duhet të pyesim:
A i kemi dhënë mundësi?
A e kemi kuptuar?
A e kemi mbështetur?
A i kemi krijuar siguri?
A i kemi thënë ndonjëherë: “Ti mundesh. Unë besoj te ti”?
Një shkollë cilësore nuk është ajo që vetëm mat dallimet ndërmjet nxënësve, por ajo që përpiqet të kuptojë pse ekzistojnë ato dallime dhe çfarë mund të bëjë për t’i zvogëluar ato.
Në fund të fundit, nxënësi nuk është nota e tij. Ai është një personalitet në zhvillim, potenciali i të cilit formësohet nga ndërveprimi ndërmjet vetvetes, familjes, shkollës dhe shoqërisë.
Etiketimi mund ta kufizojë fëmijën; besimi mund ta zhvillojë.
Nota mat një rezultat; edukimi duhet të zbulojë potencialin.
Prandaj, ndoshta pyetja më e drejtë nuk është:
“Pse ky nxënës është i dobët?”
por:
“Çfarë duhet të ndryshojmë rreth tij dhe në mënyrën si punojmë me të, që ai të mund të tregojë potencialin që ka?”
Sepse ndonjëherë ndryshimi në jetën e një fëmije nuk fillon me notën e parë të mirë, por me një të rritur që i thotë:
“Unë besoj te ti. Ti mundesh.”
